Gün ve Ay İsimleri

Her günün ve her ayın bir ismi var lakin biz neden bu günlere Pazartesi, Salı, Çarşamba diyoruz; veya neden bu ayların böyle garip isimleri var diye hiç düşündünüz mü?

O zaman sizlere ay ve gün isimlerinin nereden çıktığını yazayım.

Öncelikle 1 hafta yedi gün içerir. Hafta kelimesi, Farsça “heft” -yani yedi- kelimesinden türemiştir. Bu nedenle içinde yedi gün içerdiğinden ötürü hafta diyoruz.

Şimdi gelelim gün isimlerine;

Pazartesi – Farsça (Pazar ertesi – Türkçe)
Salı – İbrânice (üçüncü)
Çarşamba – Farsça (cehar şenbe = dördüncü gün)
Perşembe – Farsça (penç şenbe = beşinci gün)
Cuma – Arapça (toplama, toplanma)
Cumartesi – Arapça (Cuma ertesi – Türkçe)
Pazar – Farsça (ba= yemek, zar= yer -yani yemek yeri-)

Haftanın Pazar gününden başladığı kabul edildiği için Salı, Çarşamba ve Perşembe sıralaması o şekilde yer alır. Cuma günü ise namazda ve vaazda toplanma olduğundan dolayı toplanma anlamına gelen Cuma ismi verilmiştir. Pazar kelimesi ise yiyecek alınan yer olarak halen günlük hayatımızda kullanılır. İngilizce’de de Bazaar olarak geçer.

Ay isimlerinde ise durum şu şekilde;

Ocak – Türkçe (Kışın evlerde ateş yakılan yer)
Şubat – Süryanice
Mart – Latince (Roma mitolojisindeki tanrı Mars’tan alır ismini)
Nisan – Süryanice
Mayıs – Latince (Tanrıça Majus’un ayı)
Haziran – Süryanice (Süryanice’de hazaran -yani sıcak- kelimesinden türemiştir.)
Temmuz – Arapça / Süryanice
Ağustos – Latince (Roma İmparatoru Augustus’un adından)
Eylül – Süryanice
Ekim – Türkçe (Toprağı ekmekten)
Kasım – Arapça (Bölen)
Aralık – Türkçe (İki zaman dilimi arası)

Bu ay isimlerinden Şubat, Nisan, Temmuz ve Eylül ayları, hemen hemen aynı telaffuzla Yahudi takviminde de yer alıyorlar.
Gelelim şimdi İngilizce gün isimlerine ve nereden geldiklerine,

Pazar – Sunday = Sun day (Güneş günü)
Pazartesi – Monday = Moon day (Ay günü)
Salı – Tuesday = Tyr’s day (İskandinav mitolojisinde yer alan savaş ve zafer tanrısı Tyr’in isminden alır adını)
Çarşamba – Wednesday = Woodin’s / Odin’s day (İskandinav mitolojisindeki büyük tanrı Odin’in günü olarak ismini alır)
Perşembe – Thursday = Thor’s day (İskandinav mitolojisindeki yıldırımlar tanrısı Thor’un adından alır ismini)
Cuma – Friday = Freya’s day (İskandinav mitolojisindeki aşk tanrıçası Freya’dan alır adını. Hatta İngilizce’deki “Friend” sözcüğü de fri-end kelimesi ile “sevilen insan” [loving person] anlamına gelir ve yine tanrıça Freya’dan [Fry] adını alır)
Cumartesi – Saturday = Saturn’s day (Satürn günü)
İlginç gün isimlerinden sonra daha ilginç ay isimlerini de anlatalım,

Ocak – January = Janus’un ayı (Janus, geçiş kapılarının ve değişimlerin tanrısıdır. Yılın ilk ayı da değişim getirir diyerek bu ismi vermişler.)
Şubat – February = Ayin Tütsüsü ayı (Köken olaran Februum, yani arındırma kelimesinden gelir. Romalılar, bu ayda günahları karşılığında kurban kestikleri ayinlerde tütsüler yakarlardı ve bu şekilde günahlardan arındıklarına inanırlardı.)
Mart – March = Mars ayı (Roma savaş tanrısı Mars’tan [Yunan’da Ares adıyla bilinir] adını almıştır. Roma’da yılın ilk ayı Mart’dı fakat 1582’de Papa XIII. Gregorius, yeni düzenleme ile Ocak ayını yılın ilk ayı yapmıştır. Türkiye’de 1926’da Gregoryen takvimi adıyla geçen bu takvimi kabul etmiştir.)
Nisan – April = Venüs ayı (Yunan tanrısı Afrodit, Roma’da Venüs adıyla bilinir. Aphro da Afrodit [Aphrodite] isminin kısaltılmışıdır. Bu nedenle April adını alır.)
Mayıs – May = Maya ayı (Roma’da Majus adıyla geçen, Yunan’da Maia olarak bilinen büyüme ve bitkilerin tanrıçasıdır. Bitkilerin büyüdüğü ay olduğundan bu isim verilmiştir.)
Haziran – June = Juno ayı (Eski Etrüsk döneminde Gençlik tanrısı olan Juno’dan alır ismini. Roma’da Junius’tur. Bu nedenle Gençlik ayı olarak bilinir.)
Temmuz – July = Julius ayı (Bu ay, Roma İmparatoru Julius Sezar’ın doğduğu aydır. Bu yüzden Sezar, aile adı olan Julius ismini bu aya verir. Ancak Sümer’deki Temmuz adlı bereket tanrısından da bu ismin geldiği söylenir.)
Ağustos – August = Agustus ayı (Roma İmparatoru Octavius’un ünvanı olan Augustus’tan gelir. Sezar’dan geri kalmamak için bu aya kendi ismini verir. Hatta önceleri 30 gün olan bu ay, kendisini Temmuz ayına eşitlemek için Şubat ayından bir gün alarak 31 gün olarak tanımlanır.)
Eylül – September = Yedinci ay (Septem, 7 anlamına gelir. Mart ayının yılın ilk ayı olduğu dönemde bu isim verilmiştir.)
Ekim – October = Sekizinci ay (Octo, 8 anlamına gelir. Mart ayının yılın ilk ayı olduğu dönemde bu isim verilmiştir.)
Kasım – November = Dokuzuncu ay (Novem, 9 anlamına gelir. Mart ayının yılın ilk ayı olduğu dönemde bu isim verilmiştir.)
Aralık – December = Onuncu ay (Decem, 10 anlamına gelir. Mart ayının yılın ilk ayı olduğu dönemde bu isim verilmiştir.)

Mısırlılar takvimlerinde yılı 30’ar günlük 12 aya bölmüşlerdi. Bu 12 ay dışında her yıla 5 gün ilâve ediyorlardı. Böylece Mısırlılar’ın takvimi de şimdi olduğu gibi 365 gündü. Takvimlerini Sirius yıldızına göre ayarlamışlardı. Bunun nedeni Sirius’un doğuşunun, Nil’in taşması sırasına (Temmuz ayı) rastlaması ve bir nevi taşkının habercisi olmasıdır. Sonrasında İmparator Julius Sezar, kalan 5 günü eşit 12 aya dağıtmıştır ancak değersiz olarak gördükleri Şubat ayından 1 günü kendi ayı olan Temmuz ayına eklemiştir. Böylece Şubat 29 gün kalmıştır. Sonrasında tahta geçen Julis Sezar’ın yeğeni Augustus da amcasından geri kalmamış ve Ağustos ayına ismini vermekle kalmayıp Şubat ayından 1 günü alıp kendi ayına eklemiştir. Böylece Temmuz ve Ağustos ayı, ardarda 31 gün olmuştur.

FacebookTwitterDeliciousMySpaceStumbleUponGoogle Gmail

Yorumlar:

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.